..:: مــحـــسـنــیــن ::..

گاهی عظمت‏ یك موضوع مانع از بررسی تحلیلی آن می‏شود و ابعاد مختلف مطلب آنگونه كه باید و شاید مورد بررسی قرار نمی گیرد. رهبری حضرت امام و شخصیت والای آن بزرگ از این گروه موضوعات است، بطوریكه تاكنون، حتی درصدی از حق مطلب ادا نشده و ناگفته‏ها و نانوشته‏ها در این زمینه بسیار است. ازجمله مطالبی كه تاكنون مورد توجه واقع نگردیده، پاسخ به این سوال است كه چرا مردم امام را به رهبری برگزیدند و فرد یا گروه دیگری را به این سمت انتخاب ننمودند. به عبارت دیگر، امام دارای چه ویژگیهایی بود كه مردم او را بر همه مراجع، شخصیتها، گروهها و سازمانهای سیاسی و مذهبی موجود ترجیح دادند و از آنان پیروی نكردند؟ در این مقاله سعی بر این است كه در حد توان به پاسخ سوال فوق پرداخته و ویژگیهای رهبری حضرت امام را مورد بررسی قرار دهیم.
برای پاسخ به سوال فوق باید به بررسی شخصیت همه جانبه و تكامل یافته امام پرداخت و ویژگیهای گوناگون و گاه به ظاهر متضاد ایشان را مورد بررسی قرار داد.
ویژگیهای مختلفی كه به ندرت در یك فرد جمع می‏شود و از او شخصیتی می‏سازد كه در تاریخ بعد از صدر اسلام كم نظیر و یا بی نظیر است. گرچه درك تمام وجوه شخصیتی حضرت امام در حد توان نگارنده نمی‏باشد، اما سعی بر آن است كه با استعانت از آن روح بزرگ بعضی از ویژگیهای ایشان شرح داده شود.
اولین ویژگی مهم كه باید مورد توجه قرار گیرد روحانی بودن امام است. روحانیت در جامعه ما از جایگاه خاصی برخوردار است و مردم با علم و تجربه دریافته‏اند كه این قشر همیشه حامی مظلومین و مخالف ظالمین بوده است. مردم ما به خوبی آگاهند كه نهضتی در ایران به وقوع نپیوسته مگر اینكه روحانیت رهبری آن را برعهده داشته و یا اینكه بطور موثر در آن دخیل بوده است. این خصوصیات باعث می‏شود كه مردم به این قشر اطمینان داشته و آنان را تكیه گاه خود بدانند. بنابراین اولین عاملی كه زمینه را برای رهبری حضرت امام فراهم كرد روحانی بودن او بود.
ویژگی دوم امام مرجعیت است. مرجع در بینش شیعه جانشین امام معصوم است و حكم او مانند امام و پیامبر برای امت تلقی می‏شود. مردم مسلمان ایران حركات اجتماعی و سیاسی خود را در چارچوب تكلیف شرعی انجام می‏دهند و از این طریق دنیای خود را با آخرت پیوند می‏زنند. آنها حاضر نیستند آخرت و قیامت‏خود را در اختیار فردی سیاسی و غیر مذهبی قرار دهند، زیرا بخوبی می‏دانند كه در چارچوب ولایت فقیه و اجتهاد است كه موضوع جنبه شرعی پیدا كرده و تكلیف به درستی انجام می‏شود.
ویژگی سوم امام فیلسوف بودن اوست. امام از اساتید بزرگ فلسفه در حوزه علمیه قم بود و آن را تدریس و ترویج می‏كرد. این اقدام امام در شرایطی صورت می‏گرفت كه بعضی دیگر از فقها نه تنها با فلسفه مخالف بودند بلكه مدرسین آن را تكفیر می‏كردند. بینش فلسفی امام و تبحر در آن باعث پیچیدگی هرچه بیشتر ذهن امام شده و ایشان را از ساده‏اندیشی‏ها مصون می داشت. برخورد صحیح امام با مسایل بغرنج‏سیاسی در طول مبارزه و عدم ارتكاب اشتباهات فاحش از جانب ایشان از این ویژگی امام نشات می‏گرفت.
از ویژگیهای دیگر امام كه باید آن را مهمترین عامل موفقیت او به حساب آورد، خلوص است. امام بنده عابد و زاهد خدا بود و سالهای طولانی در خلوت عبادتگاه خود را خالص كرده بود. او تجسم عینی تسلیم در مقابل خدا بود و به همین جهت‏ بزرگترین اتفاقات كوچكترین تاثیری برای او نداشت. امام موحدی بود كه با اتصال به خداوند متعال دیگر قدرتها را خرد می‏دید و از این بابت هیچ نگرانی به خود راه نمی‏داد. امام اول كسی بود كه به توصیه معروف خود (پیش از آنكه مردم به شما روی آورند خود را بسازید) عمل كرده و خود را آنچنان ساخته بود كه اقبال میلیون‏ها انسان یا ادبار آنها در نظرش تفاوتی نداشت. در عین حال آنچنان به این بندگان خدا ارزش قائل بود كه حتی یكبار در طول عمرش به آنان دروغ نگفت و با آنان سیاسی كاری نكرد و سرتاسر عمر پربركت و زندگی شریفش را در جهت رشد و نجات آنان صرف نمود. همین خلوص امام و درك عمیق آن از جانب مردم باعث‏شده بود كه مردم در مواقع حساس ندای امام را لبیك گفته و به یاری او بشتابند؛ و كوچكترین شبهه‏ای در ذهن خود نسبت‏به عملكرد او نداشته باشند. مردم به كرات دیده بودند كه امام برای نجات اسلام و مصلحت مسلمین حاضر به معامله با آبروی خود است و در این راه ابایی از نابودی حیثیت‏ خود كه به مراتب مهمتر از نابودی جسم مادی است ندارد. خلوص امام در جمیع جهات عامل كمك‏ها و راهنماییهای خداوند متعال در مقاطع حساس بود و این امر باعث می‏گردید كه با الهامات دریافتی، صحیح ترین تصمیمات سیاسی را در حساسترین مقاطع اتخاذ نماید.
پنجمین خصوصیت امام كه لازمه رهبری و مدیریت در هر سطحی می‏باشد نظم و انضباط در امور است. حضرت امام در رعایت نظم و انجام منظم برنامه‏ها به گونه‏ای عمل می‏كردند كه نزدیكان از طریق انجام هر برنامه توسط ایشان زمان را تشخیص می‏دادند. آنان می‏دانستند كه امام هر كاری را در چه ساعتی انجام می‏دهند و از این طریق وقت را مشخص می‏كردند. رعایت نظم هم در كارهای سیاسی و اجتماعی و هم در مسایل عبادی و حتی ورزشی امام وجود داشت. اقامه منظم نماز شب و پیاده روی روزانه برای مدت پنجاه سال بدون هیچگونه تغییر شاهد این مدعاست. امام در یكی از سخنرانیها عبارت نظم ما در بی نظمی است را مورد انتقاد قرار داده و گفتند نظم و انضباط از مهمترین اموری است كه باید مورد توجه مسلمین قرار گیرد.
ویژگی مهم دیگر امام، دشمن شناسی است. در هدایت‏یك نهضت، شناخت دوستان و دشمنان و درجه بندی آنها از امور بسیار مهم است. گاه، حب و بغض‏ها و یا ساده لوحیها باعث می‏شود جای این دو با یكدیگر عوض شده و ضربه‏ای مهلك بر نهضت وارد شود. به طور مثال در جریان نهضت اسلامی ایران خیلی از افراد، شوروی را بدلیل كمونیست‏بودن بزرگترین دشمن انقلاب می‏دانستند و امریكا را بدلیل عدم مخالفت علنی با دین، دوست می‏پنداشتند. در صورتی كه امام از همان آغاز نهضت دشمن اصلی انقلاب و حامی شماره یك رژیم ستم شاهی را شناخت و آن را مورد حمله قرار داد تا بالاخره حاكمیت امریكا را از ایران برچید. نمونه دیگر در این زمینه شناخت منافقین است. اعضاء این گروه در سال 1350 در نجف اشرف به حضور امام رسیدند و بدنبال دریافت تائیدیه از امام بودند. این موضوع در شرایطی بود كه اكثر مبارزین مسلمان و حتی روحانیون انقلابی آنان را تائید می‏كردند و از امام نیز می خواستند كه منافقین را تائید نماید. اما امام علیرغم این سفارشات هرگز آنان را تائید نكرد و از همان ابتدا شناخت دقیق نسبت‏به ماهیت آنها پیدا نمود.
هفتمین ویژگی امام صبر انقلابی است. امام درحالیكه انقلابی ترین فرد زمان خود بود، صبورترین افراد نیز به حساب می‏آمد و این دو ویژگی به ظاهر متضاد در شخصیت‏بزرگی چون امام به حد كمال وجود داشت. امام در زمان مرجعیت آیت الله العظمی بروجردی علی رغم اینكه از بعضی عملكردها راضی نبودند و رفتار بعضی از نزدیكان ایشان را تایید نمی‏كردند، اما سالها مهر سكوت بر لب زدند و هیچ مطلبی بر زبان نیاوردند، زیرا این اقدام را حركتی در جهت تضعیف مرجعیت می‏دانستند. نمونه دیگر از صبر انقلابی امام در مورد برخورد با بنی صدر بود. امام شناخت دقیقی نسبت‏به بنی صدر داشتند و می‏دانستند كه او لیاقت ریاست جمهوری كشوری اسلامی و انقلابی را ندارد، اما بدلیل مصلحت نظام با صبر و تحمل بسیار با او رفتار كردند تا مردم شناخت دقیقتری نسبت‏به او پیدا كنند. در صورتیكه اگر چنین فرصتی به مردم داده نمی شد تا بنی صدر را بطور كامل بشناسند، ممكن بود گروهی به طرفداری از او برخیزند و درحالیكه كشور دچار جنگی خانمانسوز بود گرفتار یك درگیری داخلی نیز بشود. در همان زمان تعدادی از افراد انقلابی كه واجد صبر انقلابی لازم نبودند و به همین دلیل پیچیدگی برخورد امام با بنی صدر را درك نمی‏كردند، اظهار داشتند كه امام از خط خود خارج شده است. آنان نمی‏دانستند كه در جریان یك انقلاب همان‏اندازه كه افكار انقلابی ضروری و مهم است، صبر و حلم و تحمل نیز ضروری است و اگر این دو خصوصیت همراه یكدیگر نباشد، نهضت‏با شكست مواجه خواهد شد.
ویژگی مهم دیگر امام، مردم شناسی و مردم باوری است. امام با شناخت دقیق از روحیات، خواسته‏ها و فرهنگ مردم خود، با آنها رابطه‏ای بسیار مستحكم و صمیمانه ایجاد كرده بود. این رابطه به گونه‏ای بود كه تك تك آحاد ملت او را همچون پدری مهربان و دلسوز می‏پنداشتند و می‏دانستند كه امام چیزی جز صلاح و مصلحت آنها را نمی‏خواهد. رابطه صمیمانه امام با مردم را می‏توان در مراسم میلیونی تشییع جنازه او و با حضور دایمی مردم بر سر مزار شریف و حرم مطهرش به خصوص بعد از هشت‏سال جنگ و ده سال حكومت كه طبیعتا همراه با مشكلات فراوان هست مشاهده نمود. امام خود را خدمتگزار مردم می‏دانست و به نظر و رای مردم با دیده احترام می‏نگریست. جمله معروف "میزان رای ملت است" بیانگر توجه خاصی است كه ایشان به نظر مردم داشت.
امام در پاسخ سوال یكی از مسئولین در مورد پیشرفت امور فرموده بود: تا جایی پیش بروید كه بتوانید مردم را قانع كنید و اگر تشخیص دادید كه كاری برای مردم قابل توجیه نیست از انجام آن خودداری كنید.

دكتر سيد محمد صدر- imam-khomeini.c