"دنيا" در نگاه امام هادي (ع)
درماترياليسم وجهان بيني مادي، زندگاني انسان محدود به همين دنيا است و ليبرال دمكراسي غربي منهاي وحي الهي نيز در هميشن راه گام برميدارد. بنابر اين درنگاه ماترياليسم شرقي و ليبراليسم غربي حدود اساسي زندگي هر انسان ولادت ومرگ او است وحيات جزحيات دنيوي نيست. در اين نگاه بردنيا، حيات اخروي هيچ جايگاهي ندارد و زندگي هر انسان با مرگ او پايان مييابد و دنيا هدف و مقصد نهايي اوست. در اين رويكرد به دنيا تسلط بر طبيعت وبهرهبرداري و رفاه و برخورداري هرچه بيشتر و لذت مادي فراوانتر وتأمين تمامي تمايلات و شهوات دنيوي و فرمانبرداري از هواي نفس و شكم پرستي ارزش است. فقر و ظلم و تبعيض و قتل و غارت و جنگ و فساد و خيانت و تباهي دستاورد همين دنياگرايي است.
درجهان بيني الهي و در منطق قرآن و اهلبيت عليهم السلام، مرگ پايان يك زندگي كوتاه وآغاز زندگاني بيپايان است. در انديشه و اعتقاد اسلامي دنيا مزرعه آخرت است. آن چه در دنيا كاشته شود در آخرت اثر دارد.اين اعتقاد ديني به سعي و كوشش انسانها در دنيا جهت و كيفيت ميدهد. مومن شبانه روزدردنيا براي آخرت كار مي كند و با كار او هم دنيا آباد ميگردد وهم آخرت او سامان مييابد.
آزمايشگاه دنيا
دراحاديث امام دهم امام هادي عليه السلام دنيا "آزمايشگاه" و"بازار" نامگذاري شده است. براساس اين احاديث دنياوسيله ومقدمه است.
امام هادي عليه السلام فرموده اند: انالله جعل الدنيا داربلوي والآخره دارعقبي وجعل بلوي الدنيا لثواب الآخره سببا وثواب الآخره من بلوي الدنياعوضا 1.خداوند دنياراجاي آزمايش وگرفتاري وآخرت راسراي نهايي و پيامد دنيا قرارداده است، وآزمايش و رويدادهاي دنياراسبب پاداش اخروي و ثواب آخرت را عوض آزمايش و گرفتاري دنيا قرار داده است.
دراين حديث دنيا آزمايشگاهي است كه درآن انسان آزمايش ميشود.هيچ گاه آزمايشگاه هدف وپايان كارنيست اين آزمايشها براي پيشرفت وتكامل وتقرب به سوي پروردگار است.درآزمايشها است كه انسان ورزيده و توانمند و بابرنامه و داراي انديشه وآرمان الهي وهمت واراده و كار مضاعف ميگردد و روز به روزسهم او در رشد و كمال جامعه بيشترمي شود. گرچه اجر و پاداش كامل گرفتاريها وآزمونهاي دنيوي درآخرت به انسانها ميرسد ولي دنيا نيز در پرتو آزمايشهاي بيپايان انسانها درتحرك و پويايي و رشد دائمي قرار خواهد داشت. براساس جهان بيني اسلامي، جهان ابدي و جاويدان در دنبال اين جهان ميآيد و سعادت و شقاوت انسان درآن جهان محصول آزمايشها وكارهاي نيك و بد او دراين جهان است. در جهان بيني الهي خداوند عادل است و قطعاً اثرآزمايشهايي كه انسانها از آن سربلند بيرون ميآيند وبا گرفتاريها و سختيهاي فراوان درصراط مستقيم گام برمي دارند، ثواب و پاداش بينظير الهي و بهرهبرداري از نعمتهاي بيپايان اخروي است. هيچ گرفتاري و مصيبت دنيوي بياثر نيست. آن جا كه انسان باحادثه ومصيبت ناگواري آزمايش ميگردد و در راه حق پايدارمي ماند عوض آن ثواب اخروي خواهد بود.
بازاردنيا
درحديث ديگر امام هادي عليه السلام فرموده اند: الدنيا سوق ربح فيها قوم وخسرآخرون2 .دنيابازاري است كه قومي درآن سودمي برند و گروهي زيان ميبينند.
دنيابراساس اين حديث "بازار" است. بديهي است خود بازارهيچ گاه نبايد هدف شود. انسانها در بازار در صدد سود و منفعتاند. گروهي از بازاريان سودمي برند و برخي زيان ميكنند. سود و زيان بازارهاي مادي دنيا بستگي به عوامل و شرايط متعددي دارد. دنيا بازاري براي سراي آخرت است و دراين ارتباط دنيا وآخرت؛ تنها آنان كه در بازار دنيا با الگو قراردادن پيامبرخدا واهل بيت در راه بندگي خدا گام بردارند و باتدبير و تلاش براساس قوانين واحكام اسلامي كار كنند در دنيا وآخرت به سعادت ميرسند ودرآخرت سود خواهند برد.آنان كه در دنيا اسيرهواي نفس و فرمانبردار شيطان شوند و دنيا هدف آنان گردد باگناهان خويش در بازار دنيا سرانجام ضررمي كنند ودرآخرت به عذاب الهي درجهنم گرفتار خواهند شد.
معيارسنجش دردنياوآخرت
درحديث ديگرنيزامام هادي عليه السلام فرموده اند: الناس في الدنيا بالاموال وفي الآخره بالاعمال3. مردم دردنيا با مال وثروت خويش و درآخرت بااعمال خويشاند و با آن ارزيابي ميشوند.
دراين رهنمود الهي امام دهم عليه السلام نيز نظريه اسلام پيرامون دنيا و آخرت تبيين شده است. درعرف دنياگرايان ملاك ومحك ارزيابي و برتري تنها مال و ثروت است و خود "پول" زيربناي محاسبات است و درچشم مادي گرايان، فقط زرداران و سرمايهداران در جايگاه برترند. اما در منطق دين گرايان ثروت اگر از راه حلال به دست آيد و حق محرومان پرداخت گردد و در راه حلال هزينه شود جهاد در راه خدا وعمل صالح خواهد بود. چون جايگاه انسانها براساس اعمال آنان تعيين خواهد شد. "عمل" معيار سنجش است. عمل صالح برتري حقيقي است وعمل فاسد باعث نابودي و سقوط وعذاب الهي است.
درمنطق الهي امام هادي عليه السلام، دنيا نبايد هدف شود، دنيا پرستي و وابستگي به دنيا زيان بار است زيرا دنيا پرستي مانع رشد و توسعه اقتصادي است. زيربناي اقتصاد پويا، مزرعه شمردن دنياست. دنيا مي تواند تجارت گاه بندگان خدا و بازار اولياي خدا ومسجد وعبادت گاه دوستان خدا وميدان مسابقه براي عمل صالح وخدمت به بندگان خداگردد.
*پاورقي:
1 - تحف العقول علي الرسور عليه السلام، ص 362*بحارالانوار الجامعه لدرراخبار الائمه اطهار عليه اسلام،ج78، ص365.
2- بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار عليهم السلام، ج78، ص366.
3- اعلام الدين ص311* بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائه الاطهار عليهم السلام، ج78 ص 369.
