..:: مــحـــسـنــیــن ::..

بنده، مواردى را كه مجلس اوّل و دوم ايستادگى كرد، يادداشت كرده‏ام كه احتمالاً به ده يا نزديك به ده مورد مى‏رسد. آن مجلس، مجلسى بود كه محكم ايستاده بود؛ ملت را به نشاط آورده بود و دولتها را نيز تقويت كرده بود. اگر چه دولتهاى آن روز، ذاتاً دولتهاى ناتوان و مريضى بودند و بسيارى از آنها ساختمانِ ذهنى‏شان، اساساً ساختمانِ باج دادن به گردن كلفتهاى غربى بود؛ اما بالاخره، اين مجلس، همانها را تا آن‏جا كه ممكن بود، حفظ مى‏كرد. اين مجلسى كه به خاطر همان دوره‏هاى اوّليه، در تاريخ سرافراز ماند، بتدريج كارش به آن‏جا رسيد كه بعضى از نمايندگانش، جرأت مخالفت نداشتند! بعضى در جلساتِ به خيال خودشان مسأله‏دار، حضور پيدا نكردند. مگر وقتى شما حضور پيدا نكرديد، مسؤوليتتان از بين مى‏رود؟! شما نماينده‏ايد و بايد احساس مسؤوليت داشته باشيد. بعضى از آنها افتخار مى‏كردند كه در آن جلسه‏اى كه سلطنت ايران به خاندان فاسد و ننگين پهلوى داده شد، حضور نداشتند! در حالى كه بايستى مى‏بودند و مخالفت مى‏كردند. بعضى وابسته و فاقد استقلال بودند. شجاعت هم داشتند؛ اما آن شجاعت را در جهت باطل و خلاف حق به كار مى‏گرفتند. جيبها و شكمهايشان از مال حرام، پر بود. طمعِ رشوه، طمعِ رسيدن به مقامات، طمعِ كمكِ فلان كسى كه ممكن است قدرت را در دست بگيرد يا امروز بر سر قدرت است، چنان آنها را گيج مى‏كرد كه نمى‏فهميدند مسؤوليت چيست. احساس مسؤوليت نبود، استقلال نبود، شجاعت نبود، آگاهى و معرفت و فرزانگى نبود و كار به آن‏جا رسيد. و الاّ اگر مشروطيت در آغاز كار، منطبق با خواسته رهبران واقعى و مخلص و مؤمن آن نهضت - كه بلاشك برترينِ آنها علماى بزرگ بودند - و هر كس منكرِ اين حقيقت شود، منكرِ ضروريات و واضحات شده است. چنان كه عده‏اى منكر مى‏شوند و امروز براى گذشته ما تاريخ مى‏نويسند و حقايق را انكار مى‏كنند - به پيش مى‏رفت، كشور ما پنجاه سال در حسّاسترين مقاطع تاريخ جهان، از قافله عقب نمى‏ماند. ما پنجاه سال ضرر كرديم. ما ملت ايران، به خاطر تسلّطِ آن قلدر بى‏سواد و خاندان و فرزندان و كسان و همراهانش؛ يعنى تسلّط قدرتهاى مسلّط بر اين كشور - كه در نيم قرن آخرِ قبل از پيروزى انقلاب، انگليسيها و بعد هم امريكاييها بودند - و نيز به خاطر كوتاهى مجلس، ضرر كرديم و دچار خسران شديم.
مجلس مى‏توانست از اوّل جلو اين ضرر را بگيرد. شما به تاريخ دوران مشروطيت كه نگاه كنيد، مى‏بينيد هر جا مجلس از خود قدرتى نشان داد، در مقابل آن قدرت، همه مجبور شدند راه و روش خود را اصلاح كنند. لذا، دشمن در مجلسِ آن وقت نفوذ كرد:«تلك امة قد خلت لها ما كسبت و لكم ما كسبتم.(بقره/134)» اينها عبرت است.